Marvel Rivals và bài toán 106 Team-Up: khi sự phối hợp trở thành điều kiện bắt buộc

Trong ba ván xếp hạng gần nhất ở Season 10, tôi bắt gặp một mẫu hình khiến tôi phải dừng lại, tua lại bản ghi màn hình và ghi ra giấy. Ba ván, ba lần, đội thắng đều là đội khóa xong hai cặp Team-Up hoàn chỉnh trước khi đồng hồ cấm chọn chạm mốc ba mươi giây. Tôi sẽ tự nói điều này trước khi ai đó nói hộ: ba ván không phải một mẫu nghiên cứu, và cảm giác của một người ngồi sau màn hình không phải dữ liệu. Nhưng nó đủ để tôi mở lại danh sách 106 Team-Up hiện hành của Marvel Rivals và đọc bằng một con mắt khác.

Tôi đọc nó như một bản đồ rủi ro.

Để bạn theo kịp câu chuyện, đây là những gì cần biết về Marvel Rivals. Đây là game bắn súng anh hùng sáu đấu sáu, được định vị như đối thủ trực tiếp của Overwatch, và cơ chế Team-Up chính là điểm khác biệt cốt lõi của nó. Mỗi anh hùng trong game đều có Team-Up, hiện tại là hai tổ hợp mỗi người. Khi bạn ghép đúng cặp, hiệu ứng nền vốn luôn có sẵn sẽ được nâng lên thành phiên bản mạnh hơn, nhưng chỉ khi người đồng đội đúng của bạn cũng có mặt trên sân. Toàn bộ ý tưởng gói gọn trong một câu: phần thưởng cho sự phối hợp.

Nghe hợp lý. Vấn đề nằm ở quy mô.

Theo tài liệu tham chiếu hiện hành, Marvel Rivals đang vận hành với 106 Team-Up cùng lúc. Mỗi anh hùng mới mang theo hai tổ hợp mới, và nhà phát triển đã cam kết không anh hùng nào ra mắt mà thiếu Team-Up. Season 10 vừa bổ sung The Hood cùng các tổ hợp của nó. Nhịp phát hành được mô tả là khoảng một anh hùng mỗi tháng.

Đọc lại ba dòng đó và vấn đề lộ ra. Một tháng một anh hùng. Mỗi anh hùng hai Team-Up. Điều này không tạo ra một danh sách dài thêm theo đường thẳng. Nó tạo ra một đồ thị dày lên theo cấp số. Đây là điểm tôi muốn dành phần lớn bài viết để mổ xẻ, vì nó dễ bị bỏ qua khi người ta chỉ nhìn vào con số 106 rồi gật gù vì ấn tượng.

Khi bạn có một anh hùng với hai Team-Up, bạn có hai cạnh nối anh hùng đó với hai anh hùng khác. Khi bạn thêm một anh hùng mới, bạn không chỉ thêm một chấm vào bản đồ. Bạn thêm hai cạnh mới, và hai cạnh đó lại nối vào hai anh hùng cũ, mở rộng bề mặt tương tác của cả những anh hùng đã có từ lâu. Cam kết rằng anh hùng mới sẽ ghép với anh hùng cũ đẩy xu hướng này đi xa hơn: mỗi lần ra mắt, một anh hùng cũ có thể được buff gián tiếp qua Team-Up mới mà không cần chạm vào chỉ số của chính nó.

Đây là hệ quả đầu tiên và cũng là hệ quả nặng nhất: bề mặt cân bằng của Marvel Rivals đang lớn nhanh hơn tốc độ mà bất kỳ đội cân bằng nào có thể tinh chỉnh. Với 106 tổ hợp và thêm hai tổ hợp mỗi tháng, bạn đang nói về một hệ thống mà mỗi thay đổi nhỏ ở một Team-Up có thể dội sóng qua nhiều đội hình. Đội cân bằng của bất kỳ tựa game live-service nào cũng có giới hạn về số giờ kiểm thử, số người và số chu kỳ phát hành. Khi số cạnh trong đồ thị vượt khỏi khả năng kiểm thử, xác suất một cặp tổ hợp nào đó lọt lưới và trở thành lựa chọn bắt buộc sẽ tăng lên theo từng mùa.

Tôi không có dữ liệu tỷ lệ thắng hay tỷ lệ cấm chọn để chứng minh điều này. Tài liệu tôi đọc chỉ cung cấp danh mục, tức là tổ hợp nào tồn tại, chứ không cung cấp hiệu suất, tức là tổ hợp nào đang thắng. Nên tôi sẽ gọi đúng tên loại phán đoán của mình: đây là kết luận về cấu trúc, không phải kết luận dựa trên số liệu. Và tôi vẫn giữ nó, bởi gánh nặng kiểm thử theo cấp số là một quy luật toán học, không phải một giả thuyết cảm tính.

Có một chi tiết trong cơ chế làm dịu bớt bức tranh này, và tôi muốn dành cho nó sự công bằng. Mỗi Team-Up được chia thành hai tầng: hiệu ứng nền luôn có sẵn cho anh hùng, và hiệu ứng nâng cao chỉ kích hoạt khi có đúng người đồng đội. Nếu mô tả này chính xác so với game, thì một nửa sức mạnh của tổ hợp là miễn phí, và một nửa là có điều kiện. Anh hùng của bạn vẫn giữ giá trị nền ngay cả khi không có người đồng đội lý tưởng. Điều này làm mềm áp lực ép buộc phối hợp, nhưng nó không xóa bỏ áp lực đó. Nửa có điều kiện vẫn là nửa tạo ra khác biệt giữa một đội hình tốt và một đội hình thắng.

Tôi cần nói rõ mức độ chắc chắn của mình ở đây. Sự phân tách giữa hiệu ứng nền và hiệu ứng nâng cao là điều được ghi trong tài liệu tôi tham chiếu, nhưng tôi chưa tự mình xác minh nó trong game ở phiên bản hiện tại. Tôi đánh dấu nó là dữ liệu cần kiểm chứng, và mọi kết luận phía sau dựa trên giả định này đều nên được đọc kèm theo cảnh báo đó.

Điều làm tôi bận tâm hơn cả gánh nặng cân bằng là nhịp phát hành. Khoảng một anh hùng mỗi tháng, ở quy mô hơn một trăm tổ hợp, nghĩa là meta của Marvel Rivals gần như không bao giờ được giải xong. Trong hầu hết các tựa game cạnh tranh, một meta được gọi là chín muồi khi cộng đồng đã khám phá gần hết các đội hình mạnh và bắt đầu tối ưu hóa những khác biệt nhỏ. Quá trình đó cần thời gian ổn định. Một tựa game thêm anh hùng mỗi tháng sẽ liên tục kéo thảm meta ra khỏi chân người chơi trước khi họ kịp đứng vững trên đó.

Với người chơi thường, đây có thể là điều thú vị. Với đấu trường chuyên nghiệp, đây là một cơn ác mộng về chu kỳ thích nghi. Các đội tuyển cần thời gian để xây dựng bài bản, kiểm tra tổ hợp và ổn định đội hình thi đấu. Nếu cứ mỗi tháng lại có thêm hai cạnh vào đồ thị, chu kỳ thích nghi bị nén lại. Tôi từng theo dõi các trận đấu esports đủ lâu để biết rằng những đội thắng không phải là những đội phản ứng nhanh nhất với mỗi bản vá, mà là những đội có hệ thống học hỏi nhanh nhất. Một nhịp vá dồn dập như vậy thưởng cho tốc độ học, không thưởng cho chiều sâu chiến thuật.

Rồi đến rào cản kiến thức.

Một trăm lẻ sáu tổ hợp là con số vượt xa khả năng ghi nhớ phản xạ của bất kỳ người chơi nào. Bạn không thể nhớ hết chúng một cách chủ động trong lúc cấm chọn. Chính tài liệu tôi đọc cũng thừa nhận điều này một cách gián tiếp khi khuyên người đọc đánh dấu trang để tra cứu khi cần. Đó là một tín hiệu quan trọng: khi một cơ chế game lớn đến mức cần đến một bảng tra cứu thường trực bên ngoài game, thì kiến thức về cơ chế đó đã trở thành một tài sản cạnh tranh theo đúng nghĩa.

Sân vận động rộng nhất không phải là nơi đông người, mà là nơi người ta chịu lắng nghe. Trong Marvel Rivals, người lắng nghe bảng Team-Up là người nắm lợi thế. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là người mới và người quay lại sau thời gian dài vắng mặt bước vào một trận đấu với một khoảng cách kiến thức ngày càng lớn. Rào cản gia nhập cao lên không phải vì cơ chế bắn súng khó hơn, mà vì số lượng tương tác cần nhớ nhiều hơn.

Tôi nghĩ đến điều này khi nhớ lại những năm đầu làm truyền thông esports của mình. Nơi từng nghi ngờ tôi, giờ là nơi tôi tìm thấy câu trả lời. Tôi từng bị xem nhẹ vì xuất thân từ vị trí vận động viên rồi tổ chức giải, chứ không phải từ phòng thu chuyên nghiệp. Chính trải nghiệm đó dạy tôi rằng phần khó nhất của việc bình luận một bộ luật phức tạp không phải là nhớ luật, mà là hiểu vì sao bộ luật đó ngày càng phình ra. Và câu trả lời thường giống nhau: vì nhà phát triển tin rằng nhiều lựa chọn hơn sẽ tạo ra nhiều chiều sâu hơn. Không phải lúc nào cũng đúng.

Quay lại với đồ thị Team-Up.

Có một vấn đề nữa mà tôi cho là nghiêm trọng hơn cả, và nó là lý do tôi viết bài này. Một cơ chế thưởng cho sự phối hợp cố định sẽ dần dần định nghĩa lại thế nào là một người chơi giỏi. Khi hiệu ứng nâng cao bị khóa sau điều kiện có mặt của người đồng đội đúng, giá trị của một lượt khóa tướng đơn lẻ giảm xuống. Anh hùng mạnh nhất khi đứng một mình không còn là anh hùng mạnh nhất. Anh hùng mạnh nhất là anh hùng có cặp ăn ý nhất. Điều đó đẩy giá trị từ người chơi sở hữu một anh hùng tủ sang người chơi sở hữu một mạng lưới anh hùng rộng và có thể điều phối.

Đối với tầng người chơi chuyên nghiệp, đây có thể là điều tốt. Nó thưởng cho độ sâu danh mục và khả năng phối hợp bài bản. Nhưng đối với tầng người chơi bình thường, đặc biệt là những người chơi đơn độc trong hàng đợi ngẫu nhiên, nó có thể là một bản án. Giữa sân vắng, tôi nghe thấy tiếng mình rõ hơn bao giờ hết. Trong hàng đợi đơn độc, không ai phối hợp với bạn, và nếu cơ chế phạt việc không phối hợp, bạn đang chơi một trò chơi khó hơn người chơi có đồng đội.

Những người chơi chỉ giỏi một anh hùng là nhóm chịu thiệt rõ nhất trong mô hình này. Nếu hiệu ứng nâng cao là phần lớn sức mạnh của một tổ hợp, thì người chơi trung thành với một anh hùng mà không linh hoạt sẽ luôn ở thế bất lợi so với người chơi có thể xoay chuyển giữa nhiều anh hùng để khóa được cặp mạnh. Đây là một thay đổi về triết lý thiết kế, và nó không cần đến một bản vá cụ thể nào để xảy ra. Nó đã nằm sẵn trong cấu trúc.

Tôi nhìn thấy bóng dáng quen thuộc của một câu chuyện từng diễn ra trong bóng đá. Gegenpressing từng được coi là lời giải tối hậu. Rồi các đội hạng trung học cách dùng thể lực biến trận đấu thành cuộc chạy đua, và lợi thế chiến thuật tan dần thành lợi thế thể lực. Điều tương tự có thể xảy ra với Team-Up. Khi tổ hợp đúng trở thành điều kiện để cạnh tranh, cuộc chơi dịch chuyển từ kỹ năng cá nhân sang khả năng chọn đúng cặp. Và khi ai cũng biết cặp nào mạnh nhất, lợi thế lại thuộc về người có thể ép được cặp đó trước đối thủ, chứ không phải người chơi hay hơn.

Đây là lúc tôi đưa ra góc phản trực giác của mình, và cũng là lúc tôi tự kiểm tra xem mình có đang phóng đại hay không.

Giả thuyết ngược lại đáng được xem xét nghiêm túc: có thể hệ thống này không hề mất cân bằng như tôi lo, mà chỉ đang ở giai đoạn điều chỉnh. Season 10 vừa mới thêm The Hood, và mọi meta mới đều cần thời gian để lắng. Có thể sự phân tách giữa hiệu ứng nền và hiệu ứng nâng cao thực sự làm mềm áp lực ép buộc phối hợp nhiều hơn tôi tưởng. Có thể con số 106 đã cũ hoặc không chính xác so với bản vá hiện tại, và việc tôi dựa vào nó là một điểm yếu. Tôi không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ cấm chọn, và không có dữ liệu giải đấu để kiểm chứng. Nếu một cặp Team-Up cụ thể đang thống trị thật, tôi cũng không biết được nó là cặp nào. Vậy thì phán đoán của tôi là phán đoán về cấu trúc, không phải về hiện trạng.

Tôi có thể sai ở điểm này: tôi giả định rằng nhà phát triển không thể kiểm thử nổi bề mặt cân bằng đang mở rộng, nhưng thực tế họ có thể đang dùng các công cụ mô phỏng và phân tích dữ liệu lớn mà tôi không thấy. Nếu vậy, lo ngại của tôi chỉ đúng về mặt kỹ thuật mà sai về mặt vận hành.

Và tôi có thể sai theo một cách khác nữa, một cách khiến bài viết này nghe như tiếng than của người hoài cổ. Có thể sự đa dạng tổ hợp chính là thứ mà người chơi hiện đại muốn, rằng một meta không bao giờ chín là điều thú vị chứ không phải điều đáng lo. Nếu vậy, mọi suy luận của tôi về chu kỳ thích nghi bị nén lại chỉ là nỗi lo của một người lớn lên cùng những meta ổn định.

Tôi vẫn giữ lập trường của mình, nhưng tôi giữ nó như một câu hỏi mở, không phải như một bản án.

Điều tôi muốn bạn mang theo rời khỏi bài này là một cách nhìn. Khi một tựa game quảng cáo sự phối hợp, hãy đọc kỹ xem nó đang thưởng cho phối hợp hay đang ép buộc phối hợp. Đây là hai điều rất khác nhau, và ranh giới giữa chúng nằm ở chỗ: liệu một người chơi giỏi đứng một mình còn có thể thắng, hay không. Marvel Rivals hiện đang đứng gần phía ép buộc, theo cấu trúc mà tôi đọc được. Nhưng đây là phán đoán có thể bị chứng minh sai, và tôi mong nó bị chứng minh sai.

Đây là dự đoán có thể kiểm chứng của tôi, và tôi đặt nó ra để bạn có thể đối chiếu. Nếu trong chín mươi ngày tới, các giải đấu cộng đồng nhỏ của Marvel Rivals cho thấy một cặp Team-Up cụ thể bị cấm chọn hoặc bị khóa ở tỷ lệ vượt trội rõ rệt so với phần còn lại, thì gánh nặng cân bằng theo cấp số mà tôi mô tả đã bắt đầu biểu hiện thành một lựa chọn bắt buộc. Nếu không có cặp nào vượt lên như vậy, thì hệ thống linh hoạt hơn lo ngại của tôi, và tôi đã đọc sai nhịp độ.

Một điều tôi tin chắc, dù kết quả ra sao: sức mạnh thật của một hệ thống phối hợp không nằm ở số cặp nó tạo ra, mà ở chỗ nó còn cho phép một cá nhân xuất sắc tạo ra khác biệt hay không. Một trăm lẻ sáu tổ hợp là một lời hứa về chiều sâu. Nhưng chiều sâu chỉ có giá trị khi nó không biến thành điều kiện bắt buộc để được chơi. Và đó là câu hỏi mà Marvel Rivals sẽ phải trả lời bằng chính các mùa giải tiếp theo của mình.